Çocuk oyunları deyince aklımıza ilk başta Flaman ressam Pieter Brueghel (‪1526-1569‬)'in 1560 tarihli ve 16. yüzyıl Hollanda'sında 80 farklı çocuk oyununun tasvir edildiği "Çocuk Oyunları" adlı tablosu gelir. Ancak Türk Resim Sanatı'nda çocuk oyunlarını konu alan resimler de yok değil. Bu resimlerden belki de en önemlisi, İbrahim Balaban (‪1921-2019‬)'ın 1998 tarihli "Çocukların Oyun Sevinci"ni konu alan tablosudur. İşte platform olarak sizlere bu rengarenk, cıvıl cıvıl ve bizleri çocukluğumuza götürecek tablo ile İbrahim Balaban'ın sanatçı kişiliğini anlatacağız.

  İbrahim BALABAN, "Çocukların Oyun Sevinci"                Pieter Brueghel, "Çocuk Oyunları"

Resmi anlatmadan önce İbrahim Balaban kimdir, sanatının özellikleri nelerdir sorularının cevabını vererek başlarsak konu daha da anlamlı hale gelecektir. 1921 yılında Bursa'nın Seçköy ilçesinde (günümüzde Osmangazi ilçesine bağlı bir mahalle) dünyaya gelen Balaban, maddi imkansızlıktan dolayı ilkokuldan sonra okuyamamıştır. Uzun yaşantısının ilk evresinde talihsizlikler yakasını bırakmamış, babasının suçunu üstlenerek 16'sında cezaevine girmiştir. Cezaevinde babasının cinayete kurban gittiği, kısa süre sonra da karısının ve bebeğinin öldüğü haberini alır. Hayatı boyunca çeşitli nedenlerden dolayı birçok kez cezaevini mesken tutan Balaban, cezaevinde Nazım Hikmet ile tanışır ve onun öğrencisi olur. Nazım Hikmet'in tedrisatında adeta ufku açılan sanatçı, durmaksızın resim yapmaya başlar. Cezaevinden çıkan ikili bir süre sonra Nazım Hizmet'in daveti ile İstanbul'da buluşur. Nazım Hikmet, tüm sanatçı arkadaşları ile tanıştırır Balaban'ı ve bu andan itibaren Balaban'ın içinde barındırdığı sanat coşkusu artık üst seviyeye çıkar. İbrahim Balaban "Şair Baba" diye bahsettiği Nazım Hikmet'ten "O bir güneşti, beni ışığıyla aydınlattı" diyerek ona hayranlığını belirtir.

Abidin Dino, İbrahim Balaban'ın sanatçı kişiliği hakkında "Balaban, kendine özgü üslubuyla uzun bir dönem kırsal kesim yaşamını aktardı tablolarında. Balaban çizdiğini yaşıyor, biz sadece seyrediyoruz" demiştir. Yaşar Kemal ise "Balaban söylemek istediğini kestirmeden söylemesini biliyor. Ben Balaban'ın her tablosunu bir türküye benzetiyorum. Hayatından bir parça her tablosu. Rengi ile, ışığı ile bir parça..." diyerek onun sanatı hakkında bizlere bilgi veriyor. Resimleriyle Anadolu insanının dili olan İbrahim Balaban, sanatını; 1. Dönem, 2. Dönem, Nakışsı Dönem, Oyuncaksı Dönem gibi evrelere ayırmış olup her bir evrede kendini tekrar etmekten kaçınmıştır. Tüm dönemlerinde yeni teknikler kullanarak köy yaşantısını çarpıcı bir dille aktarmıştır. Balaban'ın resimleri, kendi içinde barındırdığı dinamizmi belli kalıplarla aşarak renk ve biçim diyalektiğini lirik bir şekilde izleyiciye aktarır. Doğayı, kırsal yaşamı ve Türk insanının sosyal, ekonomik ve kültürel çöküntüsünü tablolarına ustaca işlemiştir. Ayrıca sanatçı, Anadolu kadınının sorunlarını da göz ardı etmez. Kadınlar onun resimlerinde üretkendir, emekçidir kah tarlada çalışır kah çocuklarını emzirir.

Sanat hayatına iki binden fazla tablo, elliden fazla kişisel sergi ile birçok karma ve grup sergisi ekleyen İbrahim Balaban'ın eserleri, Avrupa ve Amerika'da sergilenmiştir. Sanatçı, ayrıca 11 kitap (anılar, denemeler, hikaye ve roman) yazarak sanatsal üretkenliğinin emarelerini bizlere sunmuştur.

  Çocuk Oyunları

İbrahim Balaban ve sanat özelliklerini anlattıktan sonra 1998 tarihli "Çocukların Oyun Sevinci" adlı tablosunu anlatmaya başlayabiliriz. Yazının başında da dediğimiz gibi çocuk oyunları konulu resimlerin başında Pieter Brueghel'in tablosu gelse de Balaban'ın bu çalışması; çocukluk hatıralarımızı, sevincimizi, eğlencelerimizi, üzüntülerimizi tekrar yaşamamıza vesile oluyor. Tabloda çeşit çeşit bitki ve hayvanların yer aldığı çimin üzerinde gruplar halinde çocuklar oyun oynarken betimlenmiştir.

  Çocuk Oyunları (Detay)

Tablonun merkezinde el ele tutuşan çocuklar dikkat çekerken, perspektif açısından ufuk çizgisine doğru figürlerin küçüldüğünü görmekteyiz. Çocukların rengarenk kıyafetleri, oyun oynarken ki devinimleri ve çimin üzerindeki figürler tabloya hareket katmıştır. Çocuk oyunlarının betimlediği tablodaki oyunları tek tek açıklamayacağız. Bu konuda sizlerin katkısını bekliyoruz. Tablodaki hangi oyunları biliyorsunuz ve çocukluğunuzda hangi oyunu/oyunları oynamaktan keyif alırdınız? 

  Çocuk Oyunları (Detay)

SEÇİLMİŞ KAYNAKÇA

Abidin DİNO,  "Balaban Üzerine" Sanat Çevresi, İstanbul, 1993.

Kaya ÖZSEZGİN, "Resmimizde Balaban Söylemi", Sanat Çevresi, İstanbul, 1993.

Süreyya GENÇ, "ibrahim Balaban'ın Resim ve Kitaplarında Toplumsallık Algısı", Bartın Üniversitesi Uluslararası Edebiyat ve Toplum Sempozyumu 28-30 Nisan 2016, 2. Cilt, Bartın, 2016.